رسانه‌ها هراس و اضطراب از ام‌اس را پَر دهند/ تشخیص 100 درصدی بیماری ام‌اس

به گزارش هرمزبان به نقل از خبرگزاری فارس از اصفهان، در دنیای پیشرفته کنونی به همان میزان که پیشرفت در عرصه‌های علم و فناوری و پزشکی و … دیده می‌شود، شاهد بیماری‌هایی هستیم که گویا سودای عقب نماندن از پیشرفت را در سر دارند، بیماری ام‌اس (Multiple sclerosis) یکی از این بیماری‌هاست که البته در حال حاضر حدود 14 داروی خوب در روند درمان آن استفاده می‌شود، درمانی که البته صد درصدی نبوده و عنان بیماری را در دست می‌گیرد و از پیشرفت آن تا حد قابل قبولی جلوگیری می‌کند.

البته در رابطه با این بیماری ابهامات، سؤالاتی و حتی بعضاً ذهنیت‌های منفی در جامعه وجود دارد که آگاهی در رابطه با این بیماری و روند شیوع و پیشرفت آن و البته نگاه علمی به آن پاسخ ابهامات و سؤالات افراد جامعه است، در همین رابطه با مسعود اعتمادی‌فر، استاد مغز و اعصاب و عضو هیأت‌ علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و رئیس انجمن ام‌اس استان اصفهان به گفت‌وگو نشستیم که در ادامه می‌خوانید.

*ام‌اس بیماری التهابی سیستم عصبی/ بانوان جوان بیشتر مبتلایان به این بیماری

فارس: در ابتدا بیماری ام‌اس را تشریح کنید.

اعتمادی‌فر: بیماری ام‌اس یک بیماری التهابی سیستم عصبی بوده که با پیدایش پلاک‌هایی که ناشی از تخریب ماده میلین در سیستم عصبی مرکزی است مشخص می‌شود، این بیماری عمدتاً در خانم‌های جوان بین سنین 20 تا 35 سالگی و با پیک سنی 28 سالگی رخ می‌دهد، البته این بیماری در همه سنین دیده می‌شود ولی در سنینی که گفته شد شایع‌تر و در گروه سنی اطفال و بزرگسال نادرتر است؛ این بیماری در همه نژادها دیده شده ولی در نژاد زرد، سرخ‌پوست و سیاهان این بیماری کمتر بوده و در نژاد سفید این بیماری بیشتر دیده می‌شود.

علت این‌که چرا این بیماری ایجاد می‌شود و چرا ماده سفید مغز یا به عبارتی مغز در بیماری ام‌اس مورد تهاجم قرار می‌گیرد هنوز مشخص نیست، ولی به نظر می‌رسد که فعال شدن سیستم ایمنی و به خصوص گروهی از سلول‌های سیستم ایمنی به نام بی‌لنفوسیت‌ها و تی‌لنفوسیت‌ها باعث می‌شود که با ایجاد آنتی‌بادی و ترشح یک سری مواد التهابی دیگر ماده سفید مغز به تدریج ازبین برود، این از بین رفتن معمولاً به صورت حمله‌ای است، یعنی با ایجاد این پلاک‌ها بیماری به صورت حملات متعددی رخ می‌دهد که تکرارشونده است.

*سوزنی شدن اندام‌ها و دوبینی را جدی بگیرید

فارس: علائم اولیه برای مشکوک شدن نسبت به ابتلا به ام‌اس چیست؟

اعتمادی‌فر: بر اساس این‌که پلاک‌هایی که در قسمت قبل گفته شد، در کجای سیستم عصبی ایجاد شود، علائم بیماری ام‌اس متنوع است؛ اگر پلاک در راه‌های بینایی ایجاد شود بیمار با علائم تاری دید به خصوص یک‌طرفه و کاهش دید مراجعه می‌کند، اگر پلاک در راه‌های حرکتی بزند مریض با ضعف اندام‌ها، یک اندام یا اندام‌های تحتانی یا یک طرف بدن مراجعه می‌کند، اگر پلاک در راه‌های حسی ایجاد شود، مریض ممکن است با گزگز و مورمور شدن اندام‌ها و سوزنی شدن دست‌ها و پاها یا صورت مراجعه شود، همچنین علائم متنوع دیگری چون دوبینی، مشکلات ادراری یا اسفنکتری، همین‌طور خستگی و علائم متنوع دیگری ممکن است در سیر بیماری دیده شود.

*ام‌اس قطعاً یک بیماری خودایمنی است

فارس: ام‌اس جزو بیماری‌های خود ایمنی است؟

اعتمادی‌فر: همان‌طور که اشاره شد ام‌اس امروزه یکی از بیماری‌های خودایمنی محسوب می‌شود، یعنی به این‌صورت که تحریک سلول‌های ایمنی یکی از علائم آن است، عوامل ثانویه که عوامل خارجی به حساب می‌آید هنوز مشخص نیست ولی می‌تواند عوامل متعددی مثل ویروس‌ها باشد، وقتی سیستم ایمنی تحریک شد از سطح مغزی خونی عبور می‌کند و در مغز با ایجاد یا ترشح مواد التهابی منجر به تخریب ماده سفید مغز می‌شود، پس می‌شود گفت که ام‌اس قطعاً یک بیماری خودایمنی است.

*تشخیص 100 درصدی بیماری ام‌اس

فارس: این بیماری با چه روش‌های تشخیص داده می‌شود؟

اعتمادی‌فر: عمده تشخیص بیماری بررسی شرح حال و معاینه بیمار است، وقتی مریض شرح حالی از حملات بیماری دارد و فرضاً یک‌بار امسال تاری دید پیدا کرده، سال گذشته ضعف پا پیدا کرده و حملات مکرر در زمان‌های مختلف داشته است که جاهای مختلف سیستم عصبی را گرفته بود، در یک فرد جوان مشکوک به ابتلای او به این بیماری می‌شویم؛ از نظر تشخیصی بهترین راه تشخیص این بیماری همین شرح حال و معاینه مریض است، از نظر آزمایشگاهی و پاراکلینیک نیز بهترین روش تشخیص ام آر آی است که تا حدود 99 درصد می‌تواند به تشخیص بیماری ام‌اس کمک کند، در مواردی که شک داشته باشیم و یا ام آر آی معیارهای لازم را نداشته باشد گرفتن مایع مغزی نخاعی نیز می‌تواند به تشخیص ما کمک کند، بنابراین ما در تشخیص بیماری هیچ مشکلی نداریم و نزدیک به 100 درصد می‌توانیم بیماری را تشخیص دهیم.

*شیوع 4 برابری ام‌اس در بانوان

فارس: وضعیت و آمار ابتلا به این بیماری در اصفهان به چه شکل است؟

اعتمادی‌فر: بیشتر از 9 هزار نفر در استان اصفهان مبتلا به بیماری ام‌اس هستند که عمده بیماران در معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی و همچنین در انجمن ام‌اس اصفهان ثبت شدند که بیشتر از 75 درصد بیماران را خانم‌ها تشکیل می‌دهند و این بیماری تقریباً در خانم‌ها 4 برابر آقایان شایع است، در کل کشور هم تقریباً آمار ابتلای خانم‌ها و آقایان مثل اصفهان بوده و 3 تا 4 برابر در خانم‌ها شایع‌تر است.

*ردپای فاکتورهای ژنتیکی در بیماری ام‌اس

فارس: این بیماری بیشتر در چه استان‌هایی شیوع دارد و علت آن چیست؟

اعتمادی‌فر: ام‌اس در بعضی استان‌ها و شهرهای کشور مثل اصفهان، شهرکرد، اراک، شیراز، کرمان و تهران شیوع بیشتری دارد، در بعضی استان‌ها مثل زاهدان و بندرعباس هم شیوع و میزان بیماری نسبت به شهرهای دیگر کمتر است.

علت این بیماری واقعاً هنوز مشخص نیست، البته فاکتورهای زیادی برای علت بیماری مطرح شده است؛ کمبود نور آفتاب به خصوص در مورد خانم‌هایی که از نور آفتاب کمتر استفاده می‌کنند و در نتیجه ویتامین D3 خونشان پایین می‌شود یکی از فرضیه‌های مهم است، مصرف سیگار همچنین خیلی مؤثر است، چاقی و عدم تحرک نیز به عنوان یکی از فاکتورهای مهم در ابتلا به بیماری ام‌اس مطرح است، کیفیت و نحوه زندگی را نیز در بروز ام‌اس مطرح می‌دانند، علاوه بر این فاکتورهای محیطی نیز قابل طرح است.

گروه دیگری از فاکتورها که در ابتلا به بیماری ام‌اس مطرح هستند فاکتورهای ژنتیکی هستند و ردپایی از ژنتیک در بیماری ام‌اس یافت شده است، به خصوص وقوع همزمان ام‌اس در دوقلوها نشان می‌دهد که احتمالاً مسائل ژنتیکی هم در بیماری ام‌اس نقش دارد، البته یافته‌های ژنتیکی خوبی هم اخیراً وجود دارد که ردپای عوامل ژنتیکی را در بروز بیماری ام‌اس نشان می‌دهد.

*همزمانی دو بیماری خود ایمنی بسیار دیده می‌شود

فارس: امکان ابتلای فردی به دو بیماری خودایمنی در یک زمان وجود دارد؟

اعتمادی‌فر: همزمانی دو بیماری خود ایمنی بسیار دیده می‌شود، به عنوان مثال حدود 3 تا 5 درصد بیماران مبتلا به ام‌اس به بیماری‌های خودایمنی دیگری هم مثل دیابت، بیماری‌های پوستی خودایمنی، لوپوس و… مبتلا می‌شوند که هر کدام از این بیماری‌ها یا ام‌اس می‌توانند زودتر شروع شوند.

*استفاده از 14 داروی خوب در درمان ام‌اس

فارس: درمان بیماری چگونه است و از چه داروهایی استفاده می‌شود؟

اعتمادی‌فر: درمان بیماری ام‌اس به سه گروه تقسیم می‌شود؛ درمان مرحله حاد که معمولاً به وسیله کورتون  انجام می‌شود و بیماران به خوبی جواب می‌دهند، دومین درمان پیشگیرانه است که داروهای خوبی هم در زمینه پیشگیری در بیماران مبتلا به ام‌اس داریم، در مقایسه با دهه‌های قبل در حال حاضر 14 داروی خیلی خوب در بیماری ام‌اس استفاده می‌شود و توانسته تا حد زیادی به جلوگیری از پیشرفت بیماری و جلوگیری از حملات کمک کند، درمان سوم شامل درمان‌های علامتی است که به عنوان مثال برای هرکدام از علائم خستگی، لرزش، سفتی اندام‌ها و… در بیماران مبتلا به ام‌اس درمان خاصی وجود دارد که از این‌ها تحت عنوان درمان‌های علامتی اسم می‌برند.

در حال حاضر داروهای خیلی خوبی وارد بازار شده است که اگر بخواهیم از آن‌ها اسم ببریم داروی آلمتوزوماب(alemtuzumab) یکی از این داروهاست که تا حد زیادی از حملات جلوگیری می‌کند اما عوارض دارو زیاد است، داروی جدیدتری به نام اوکرولیزوماب(ocrelizumab) نیز وجود دارد که در درمان بیماری ام‌اس مؤثر است، اما به دلیل عدم وجود این دارو در ایران از داروی ریتوکسیماب(Rituximab) استفاده می‌کنیم که شاید کار درستی نباشد، البته این استفاده به دلیل مکانیسم مشابه این دارو با اوکرولیزوماب است، ریتوکسیماب و اوکرولیزوماب عوارض کمتری نسبت به آلمتوزوماب دارند.

بیماران مبتلا به ام‌اس به سه گروه تقسیم می‌شوند، بیماران رفت و برگشتی یعنی عودکننده، بیماران بهبودپذیر و بیماران پیش‌رونده اولیه و ثانویه که عمده داروها باید برای بیماران عودکننده و بهبودپذیر استفاده شوند.

*تولید اکثر داروهای مورد نیاز ام‌اس در ایران

فارس: چه میزان از داروهای مورد نیاز بیماران مبتلا به ام‌اس در ایران تولید می‌شود؟ چه مشکلاتی در تهیه این داروها وجود دارد؟

اعتمادی‌فر: عمده داروهای مورد نیاز برای بیماران ام‌اس در ایران تولید می‌شود به غیر از 2 تا 3 داروی جدید مثل آلمتوزوماب واوکرولیزوماب، بقیه داروهای مورد نیاز این بیماران در حال حاضر در ایران به صورت خیلی زیادی توسط شرکت‌های مختلف تولید می‌شود و تقریباً در درمان بیماری ام‌اس مشکل خاصی در ایران نداریم؛ معمولاً داروهای ایرانی کیفیت خوبی دارند و با داروهای خارجی قابل مقایسه و رقابت هستند.

بسیاری از داروهای مربوط به بیماری ام‌اس در حال حاضر به صورت رایگان در اختیار بیماران مبتلا گذاشته می‌شود، اما برای دارو‌های خارجی باید هزینه داده شود؛ با توجه به این‌که داروهای ایرانی هم کیفیت خوبی دارند، در آینده واقعاً اگر داروها صد درصد کیفیت لازم را پیدا کرد و اعتماد مردم هم جلب شد، می‌توان به این امید داشت که همه از داروهای ایرانی استفاده کنند.

معمولاً اگر بیماران مبتلا به ام‌اس در یک سال اول حمله‌ای نداشته باشند جزو بیماران خوب محسوب می‌شوند، اگر عدم ابتلا به حمله در سیستم عصبی به 5 سال رسید این بیماران خوش‌خیم هستند و اگر این زمان به 10 سال برسد می‌توان گفت که به عبارتی بیماری بهبود پیدا کرده است.

*اجازه بارداری برای اکثر بانوان مبتلا

فارس: با توجه به این‌که گفته شد که احتمال ابتلا در بانوان جوان بیشتر است که به عبارتی سنین باروری را هم شامل می‌شود، بارداری در بیماران مبتلا به ام‌اس به چه شکلی است و آیا بارداری پرخطر محسوب می‌شود؟

اعتمادی‌فر: به اکثر بیماران مبتلا به ام‌اس که فرزند نداشته باشند، اجازه بارداری داده می‌شود و بارداری برای این‌ها منعی ندارد، به عبارتی می‌توان گفت که در دوران بارداری، بیماری ام‌اس فروکش کرده و حملاتش کمتر می‌شود، البته در دوران بعد از بارداری و در سه ماهه اول بعد از زایمان ممکن است که حملات مختصر افزایش داشته باشد، اما در گروهی از بیمارانی که واقعاً مشکلات حرکتی و تعادلی زیادی دارند ممکن است اجازه بارداری ندهیم و بهتر است این بیماران از بارداری منصرف شوند؛ در دوران بارداری همه داروهای ام‌اس باید قطع شود مگر این‌که مجبور شویم و نیاز به مصرف دارو باشد.

*ورزش و روزه برای مبتلایان به ام‌اس منعی ندارد

فارس: با توجه به این‌که در ماه رمضان قرار داریم، برای بیماران مبتلا به ام‌اس منعی در روزه‌داری وجود دارد؟

اعتمادی‌فر: بیماران مبتلا به ام‌اس هیچ منعی برای روزه‌داری ندارند، اما برای کسانی که دارو مصرف می‌کنند و باز هم دچار مشکلات حرکتی، تعادلی، بی‌اختیاری‌های ادرار و مدفوع هستند یا ناتوانی‌های واضح دارند، توصیه می‌شود که روزه نگیرند ولی بیماری که توانمند است و داروی خاصی در طول روز استفاده نمی‌کند می‌تواند روزه بگیرد.

فارس: ورزش برای بیماران مبتلا به ام‌اس مشکلی ایجاد نمی‌کند؟

اعتمادی‌فر: خیر، ورزش بهترین درمان بیماران مبتلا به ام‌اس است و به خاطر همین از ابتدای بیماری به بیماران توصیه می‌شود که ورزش را در سرلوحه کارهای خود قرار دهند و برنامه‌های ورزشی خوبی را برای خود طراحی کنند، در کل ورزش محدودیتی ندارد اما به بیماران توصیه می‌شود که از خستگی و گرما پرهیز کنند؛ همچنین نیاز نیست رژیم غذایی خاصی را رعایت کنند، فقط توصیه می‌شود از مصرف غذاهای پرچرب و پرنمک دوری کنند.

*بیماران مبتلا به ام‌اس ترحم نمی‌خواهند

فارس: اطرافیان این بیماران چه کمکی می‌توانند به آن‌ها بکنند؟

اعتمادی‌فر: نقش مهم در اداره بیماران مبتلا به ام‌اس را خانواده‌ها به عهده دارند؛ همسر، فرزندان یا والدین باید یک محیط آرام و بدون استرس برای بیمار فراهم کنند، بیمار مبتلا به ام‌اس باید احساس کند که مثل بقیه افراد جامعه یا خانواده عادی زندگی می‌کند، نه احساس ترحمی نسبت به بیمار شود و نه استرس و مشکلات روحی برای بیماران درست شود؛ اطرافیان باید بیمار مبتلا به ام‌اس را درک کرده و سعی کنند با خواسته‌های بیمار همراهی کنند و آن‌ها را در جهت غلبه بر بیماری‌شان یاری دهند.

*طب مکمل فقط تکمیل‌کننده درمان اصلی

فارس: آیا این صحبت پزشکان طب سنتی مبنی بر درمان این بیماری بدون داروهای شیمیایی صحت دارد؟

اعتمادی‌فر: در ابتدا این نکته باید مطرح شود که چیزی به عنوان طب سنتی یا اسلامی نداریم و مجموعه این‌ها را با طب مکمل نام می‌بریم؛ درمان این بیماری بدون استفاده از داروهای شیمیایی واقعیت ندارد، درمان ام‌اس بر اساس استانداردهای علمی صورت می‌گیرد.

البته طب مکمل در گروهی از علائم بیماری ام‌اس مثل اختلالات خواب، درد و خستگی می‌تواند کمک‌کننده باشد، در این حالت ممکن است داروهای گیاهی داده شود که این علائم بیماری را تسکین دهد اما هیچ‌گونه نقشی را در درمان بیماری ام‌اس یا بقیه بیماری‌ها ندارد، یعنی به بیماری که سرطان یا بیماری خودایمنی دارد، نمی‌توانیم بگوییم داروهایش را رها کرده و تنها از طب مکمل استفاده کند.

طب مکمل همان‌طور که از اسمش پیداست تکمیل‌کننده درمان اصلی بیماری است، باز هم تأکید می‌شود که چیزی به اسم طب اسلامی یا طب سنتی نداریم، طب نمی‌تواند سنتی باشد دلیلش هم این است که اگر بگوییم طب سنتی مثل این است که بگوییم مهندسی سنتی یا کشاورزی سنتی؛ به خصوص در طب که یک رشته علمی است اصطلاح طب سنتی اشتباه است.

*رسانه‌ها هراس و اضطراب از ام‌اس را پَر دهند

فارس: نقش رسانه‌ها در مورد نشان دادن نیازهای این بیماران چیست؟

اعتمادی‌فر: با توجه به این‌که داروهای خوبی در ایران داریم و روند درمان و تشخیص ام‌اس نسبت به سال‌های قبل عوض شده رسانه‌ها باید گوشزد کنند که این بیماری در حال حاضر یک بیماری قابل کنترل و قابل درمان است، رسانه‌ها باید تلاش کنند هراس و اضطرابی را که بیماران مبتلا به ام‌اس از سال‌های قبل نسبت به این بیماری داشتند از بین ببرند و بیشتر امید و نشاط در بیماران مبتلا به ام‌اس ایجاد کنند.

فارس: قرار دادن روزی به نام روز جهانی ام‌اس برای چیست؟

اعتمادی‌فر: 23 می روز جهانی ام‌اس مصادف با دوم خرداد است که در تقویم ایران هم این روز ثبت شده است، در اصفهان به این مناسبت مراسمات مختلفی برگزار می‌شود، پنج‌شنبه 10 خرداد ماه هم در اصفهان مراسمی به مناسبت روز جهانی ام‌اس برگزار می‌شود، این روز قرار داده شده است تا بیماران ام‌اس بتوانند مشکلاتشان را در جامعه بیان کرده و نیازهای خاص خودشان را مطرح کنند.