امام علی(ع)؛ وارث علوم غیبی نبوی(ص)

به گزارش پایگاه خبری هرمزبان به نقل از ایکنا از اردبیل، امام علی (علیه السلام) در بخشی از خطبه ۹۳ «نهج البلاغه» مى فرماید: «از من سؤال کنید [و آنچه را مى خواهید درباره سرنوشت آینده از من بپرسید]پیش از آن که مرا از دست دهید» «فَاسْأَلُونی قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونی». سپس امام علی (ع) مى فرماید: «سوگند به کسى که جانم در دست قدرت اوست، از هیچ حادثه‌اى که از امروز تا دامنه قیامت واقع مى شود از من سؤال نمى کنید [ مگر این که پاسخ آن را آماده دارم]و همچنین درباره هیچ گروهى که حتّى یک صد نفر را هدایت یا گمراه مى کنند پرسش نمى کنید؛ مگر اینکه از دعوت کننده و رهبر و کسى که آن‌ها را به پیش مى راند و از جایگاه خیمه و خرگاه و محلّ اجتماع آن‌ها و کسانى که از آن‌ها کشته مى شوند، یا به مرگ طبیعى مى میرند، [از همه اینها]شما را آگاه مى سازم) ««فَوَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَا تَسْأَلُونِی عَنْ شَیْ‏ءٍ فِیمَا بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ السَّاعَةِ، وَ لَا عَنْ فِئَةٍ تَهْدِی مِائَةً وَ تُضِلُّ مِائَةً إِلَّا أَنْبَأْتُکُمْ بِنَاعِقِهَا (۱) وَ قَائِدِهَا وَ سَائِقِهَا، وَ مُنَاخِ (۲) رِکَابِهَا، وَ مَحَطِّ رِحَالِهَا وَ مَنْ یُقْتَلُ مِنْ أَهْلِهَا قَتْلاً، وَ مَنْ یَمُوتُ مِنْهُمْ مَوْتاً».
بسیارند کسانى که ممکن است مسائلى را به صورت مبهم و کلّى در آینده اى نزدیک پیش بینى کنند و این کارى است که سیاستمداران، در مسایل مربوط به اطراف عصر خود، همیشه دارند و ممکن است گاهى صحیح و گاهى اشتباه از آب درآید؛ ولى پیش بینى دقیق جزئیّات با تمام مشخّصات، آن هم در زمان هاى بسیار دور، براى هیچ کس ممکن نیست، جز آن‌ها که با سرچشمه وحى ارتباطى دارند و از علم بى پایان پروردگار، مدد مى گیرند و جالب این است که امام علی (ع) در جمله هاى بالا از یک سو، تأکید بر این دارد که من تمام حوادث آینده را تا دامنه قیامت مى توانم براى شما پیش گویى کنم و از سوى دیگر اشاره به تمام جزئیّات آن‌ها مى کند؛ چیزى که براى غیر پیغمبر (ص) و کسانى که از علوم خاص او بهره دارند، امکان پذیر نیست.
در اینجا فوراً این سؤال به ذهن مى آید که آیا پیامبر اسلام (ص) یا امام معصوم (ع)، علم غیب، آن هم به این گستردگى، مى توانند داشته باشند با اینکه «قرآن مجید» با صراحت مى گوید: «قُلْ لَا یَعْلَمُ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ الْغَیْبَ إِلَّا اللهُ» «بگو کسانى که در آسمان و زمین هستند جز خدا از غیب آگاه نیستند» (۳).
این سخن پاسخ روشن و معروفى دارد که هم از آیات قرآن مجید استفاده مى شود و هم در کلمات خود آن حضرت آمده است و آن اینکه علم غیب به صورت ذاتى مخصوص خداست؛ ولى خداوند هر مقدار از آن را لازم بداند در اختیار اولیاء الله مى گذارد؛ همان گونه که در آیات ۲۶ – ۲۷ سوره «جنّ» مى خوانیم: «عَالِمُ الْغَیْبِ فَلَا یُظْهِرُ عَلَى غَیْبِهِ أَحَداً * إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ» «خداوند عالِم به امور پنهانى است و هیچ کس را بر اسرار غیبش آگاه نمى کند؛ مگر رسولى که او را برگزیده و از وى راضى شده است».
هنگامى که امام علی (ع) از پاره اى از حوادث آینده خبر داد و کسى همین سؤال را مطرح کرد امام علی (ع) در پاسخ او فرمود: «لَیْسَ هُوَ بِعِلْمِ غَیْبٍ، وَ إِنَّمَا هُوَ تَعَلُّمٌ مِنْ ذِی عِلْمٍ» «این، علم غیب نیست؛ بلکه آموزشى است از صاحب علم». اشاره به اینکه علم غیبِ ذاتى، مخصوص خداست و علم من [امام علی (ع)]جنبه اکتسابى دارد؛ من همه این امور را از پیامبر اسلام (ص) آموختم و او از خداوند متعال.
به هر حال، هیچ کس بعد از پیامبر اسلام (ص)، جز امام امیرمؤمنان (ع) چنین سخنى را نگفته و نمى توانسته بگوید؛ ولى امام علی (ع) این سخن را فرموده و بار‌ها پیش گویى هایى کرده که عیناً واقع شده است.
«ابن ابى الحدید» در شرح نهج البلاغه، خود فصلى تحت عنوان «امور غیبى که امام علی (ع) از آن خبر داد، سپس تحقّق یافت در ذیل همین خطبه آورده است (۴).
منابع:
۱) «ناعق» از مادّه «نعق» (بر وزن ضرب) به معناى فریاد زدن بر حیوانات به منظور حرکت دادن آن‌ها است. به کار بردن این تعبیر در مورد انسان‌ها، در جایى است که افرادى ناآگاه، با تحریک افراد فاسد و مفسد به حرکت در مى آیند.
۲) «مُناخ» از مادّه «نَوْخه» به معناى اقامت گرفته شده و «مُناخ» به جایى گفته مى شود که شتر را در آنجا مى خوابانند و سپس به عنوان کنایه، به معناى وسیعترى، یعنى محلّ اقامت، به کار رفته است.
۳) سوره نمل، آیه ۶۵. (در آیات متعدّد دیگرى شبیه به این مضمون نیز آمده است).
۴) گردآوری از کتاب: پیام امام امیرالمؤمنین (علیه السلام) ‏، مکارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعى از فضلاء، دار الکتب الاسلامیة‏، تهران‏، ۱۳۸۶ شمسی‏، چاپ: اول‏، ج ۴، ص ۲۲۲.
تهیه و تنظیم: تقی قاسمی خادمی