«پیوند آواتار و تاریخ!»

در این یادداشت که برای ایسنا با عنوان «پیوند آواتار و تاریخ» ارسال شده، آمده است:«وقتی درباره یک هنر حرف می‌زنیم احتمالا باید با تاریخ آن هنر نیز مواجه شویم. تاریخی که احتمالا سیر تطور آن هنر را از بدو ورود یا خلق در یک سرزمین به دست می‌دهد تا امروز که بالنده شده و رشد کرده و به کمال رسیده. تئاتر را از دل یونان و روم باستان می‌شود جستجو کرد تا هملت و دوره نئو کلاسیک فرانسه و سالن‌های باشکوه امروز پاریس و سینما را از قرن 19 و روزگار سینماتوگراف تا امروز و کیفیت 4K و ویژوال افکتهایی که هر روز نسل جدید آن در سینما ظهور می‌کند.

قصه انیمیشین هم چنین است. هنری که اگرچه سالهاست در سینمای جهان امری مهم و پذیرفته شده و البته جذاب است و آثار ماندگار بسیاری در خاطره مخاطبان کودک و بزرگسال به یادگار گذاشته ولی سابقه آن در کشور ما به همین چند سال اخیر و تنها چند اثر معدود محدود میشود که می توان آنها را اسم برد: تهران 1500، شاهزاده روم، و فهرست مقدس. آثاری که به جز اولی، سایرشان از سال 94 و از جشنواره فجر به نمایش درآمدند و البته همه‌شان به لحاظ کیفیت فنی بعنوان اولین آثار حیرت انگیز بودند. اولین آثاری که بسیار بهتر از آثار اولیه معمولی هستند و انصافا از این بابت منحصر به فرد. شاهدش هم کیفیت فنی فهرست مقدس که باعث پذیرفته شدن این پویانمایی ایرانی در هفته انیمیشن بازار فیلم کن در سال 2016 شد و اکران موفق شاهزاده روم که با گیشه حدود 5 میلیاردی اتفاق بزرگی را در میان اکرانهای سال 95 رقم زد. و چه کسی است که نداند اقبال عمومی به یک اثر پویانمایی به معنای مقبول بودن نسبی کیفیت فنی آن نزد مخاطب است و پذیرفته شدن در هفته انیمشن بازار فیلم کن نه تعارف بردار نیست و صرفا با کیفیت فنی قابل قبول رخ می دهد.
و حالا دومین اثر از این سری موفق انیمیشن‌های وطنی به ایستگاه اکران رسیده: فهرست مقدس.

«فهرست مقدس» که تولیدش حدود دو سال و نیم به طول انجامیده و برنده دیپلم افتخار بهترین پویانمایی جشنواره فجر در سال 94 هم هست، داستانی غیر کودکانه دارد. قصه‌ای که بیشتر برای سن نوجوانان متناسب است و از این بابت بیش از این که شبیه به «شاهزاده روم» و «فیلشاه» باشد، از حیث جامعه مخاطب نزدیک به «تهران 1500» است. 

البته اگرچه «فهرست مقدس» از این لحاظ ما به‌ازای مشابهی در ایران دارد ولی ماجرا از حیث ملاحظات فنی و قصه و ورایت تفاوتهای زیادی دارد. داستان «فهرست مقدس» مربوط به واقعه تاریخی اصحاب اخدود است. قتل عام بزرگ تاریخ در زمانه پیش از ظهور نبی مکرم اسلام که طی آن تعداد بسیار زیادی از یکتاپرستان توسط پادشاه یهودی آن اقلیم زنده، زنده سوزانده شدند و به کام مرگ فرستاده شدند. ظاهراً همین ویژگی تاریخی مهم ترین دلیل بوده برای سازندگان اثر: «اولین هولوکاست تاریخ بشر» آن هم توسط بزرگترین مدعیان این موضوع در دنیا یعنی یهودیان.

محمد امین همدانی کارگردان این کار البته وجه دیگری نیز برای این اثر بر میشمارد: «جغرافیای این رخداد تاریخی در کشور یمن کنونی است. جایی که امروز هم قتلگاه تعدادی بسیاری از مسلمانان مظلوم است که توسط جنایتکاران سالهاست آماج حملات فاجعه بار هستند.»
از حیث فنی هم فهرست را می توان با آثار روز دنیا مقایسه کرد. البته این به معنای هم سطح بودن انیمیشن نوپای ایرانی با انیمیشنهای روز دنیا نیست، نه به لحاظ روایت و دنیای فانتزی و نه به لحاظ موتورهای رندرفارم و کیفیت انیمیت و… ولی به هرحال این فاصله آن چنان معنادار نیست که پویانمایی ایران شبیه به برنامههای کودک این روزهای تلویزیون برای مخاطب عام خندهدار و دلزننده باشد و در یک کلام میتوان گفت اگرچه جوانان ایرانی تازه وارد این عرصه شدهاند اما خیلی زود خود را به سطح بالای پویانمایی رساندهاند. 
در «فهرست مقدس» البته محوریت مخاطب با نوجوانان است. و این موضوع در طراحی کاراکترها به وضوح نمایان میشود. درباره این موضوع از محمد امین همدانی، کارگردان «فهرست مقدس» می‌پرسیم. همدانی میگوید:«ایده اولیه برای اینکه تصویری ترکیبی از حیوان و انسان در خلق کاراکترها باشد از خودم بود. یکی از دلایل این تصمیم به خاطر نوع قصه‌ای بود که قرار بود روایت کنیم و از سوی دیگر برای اینکه مولفههای جذابیت را برای مخاطبان نوجوان بوجود آوریم، تصمیم گرفتیم که رنگ و لعاب به جذابیت‌های بصری این انیمیشن بدهیم.

سعید فرهنگیان و محمد خیراندیش از طراحان مطرح کشور هستند که در خلق این کاراکترها به من کمک کردند. وقتی گفتم می‌خواهیم چهره‌ها ترکیبی از انسان و حیوان باشند خیلی به وجد آمدند و از این کار به لحاظ طراحی استقبال کردند. در این مدل انیمیشن، کارگردان معمولا یک سری رفرنس‌های تصویری را جمع می‌کند تا رنگ و بافت و جنس شخصیت‌ها را برای نمونه به طراحان معرفی کند. بخش زیادی از رفرنسها را برای این کار جمع کردیم. از طرف دیگر می‌خواستیم که کار به شکلی باشد که مخاطب این کار، حتی جمجمه، اندام و ماهیچه‌های شخصیتها احساس کند. چون اگر این اتفاق نیفتد مخاطب نوجوان و بزرگسال این فیلم پس می زد. برای همین یک سری جمجمه حیوانی که شبیه کاراکترها بود را هم به عنوان الگوی طراحی به کار گرفتیم. 

البته بعضی معتقدند نگاه کارگردان در حرکت دوربین و طراحی شخصیت‌ها «اواتار» زده و هالیووودی است. همدانی اما این نظر را قبول ندارد و می‌گوید: «اصلا با این نظر موافق نیستم. شاید در مورد دو سه کاراکتر شباهت با کاراکترهای انیمیشنی دیگر وجود داشته باشد که آن هم عمد داشتیم ولی اینکه شبیه آواتار باشد را اصلا قبول ندارم. چون کاراکتر اصلی ما آهو صفت است و همین مسئله را به لحاظ گوش و بینی، شبیه آهو لحاظ کردیم. 

در مورد کاراکتر «ذونواس» شاید یک شباهت‌هایی با برخی کارکترهای انیمیشنی ببینید یا در مورد کاراکتر «هل‌بوی» که نماد آمریکا است یک عمدی داشتیم که فرم لباسش شبیه پرچم آمریکا با پیراهنی قرمز و شلوار آبی باشد. از این مدل کارهای نمادین در فیلم است مثلا مجسمه آزادی یا اینکه کاخ اندریاس که شبیه کاخ سفید است.

شخصیت دیگری که عمد داشتیم، شخصیت «جامبول» است که به «گالوم» فیلم «ارباب حلقه ها» شباهت دارد. در تحلیل‌هایی که در مورد «گالوم» ارباب حلقه دارند این که موجودی است که دو وجه دارد و خیلی وقتها خیانت می‌کند و خیلی وقتها شخصیت خاکستری دارد. 
به هر حال وقتی با تکنیک «هایپر رئال استیل» کاری ساخته می‌شود، آن هم با این مقدار از جزئیات و اغراق که کنار هم قرار گرفته، معمولا می‌گویند که این کار شبیه چهار، پنج فیلمی شده که قبلا ساخته شده است. به هر حال اگر این طور است، اگر بعدها انیمیشنی ساختند که کاراکترهایش ترکیب حیوان و انسان بود، من هم می‌گویم شبیه «فهرست مقدس» ساختند.»

به هر روی نکته دیگری که درباره «فهرست مقدس» مطرح است، قهرمان محور بودن آن است. این که در سینمای بدون قهرمان ایران، در این انیمشن با قهرمانی طرف هستیم که خیر مطلق نیست و اصطلاحا پا روی زمین دارد و از پسِ التهابات و تشویش و تحیرهای شخصی خود، مسیر خود را انتخاب می‌کند و در این مسیر تجربه عشق نجیب آنهای را هم از سر می‌گذراند اتفاق مبارکی است. اتفاقی که با پایان تراژیک و شوکه کننده جمع می‌شود و یک قصه قهرمان دار و با کشش، ولو با ایرادات شخصیت پردازی و خلاهای قصه را پیش روی مخاطب می‌گذارد.

منصفانه اگر نگاه کنیم «فهرست مقدس» بعنوان نخستین کار حرفه‌ای سینمایی محمدامین همدانی و سازمان اوج می‌تواند نمره قبولی را بگیرد و به عنوان سکوی پرتابی باشد که می‌توان از آن به توفیقات بالاتری در سطح کشور و عرصه جهانی دست یافت. فراموش نکنیم که درخشیدن در عرصه انیمیشن جهانی می‌تواند سریع‌تر از مسیر درخشش در سینمای جهان به دست آید و این از دست انیمیشن سازهای وطنی واقعا دور نیست. 

با این تفاسیر با اثری طرف هستیم که هر چند انیمیشن است ولی کودکانه نیست و مخاطبانش از سن نوجوان آغاز می‌شود. اثری که یکی از 4 تولید سازمان هنری رسانه‌ای اوج در جشنواره فجر94 بود و بعد از حضور در جشنواره، در مجامع مختلف جهانی هم شرکت کرد و جوایز متعددی از آن خود کرد تا عنوان پرافتخارترین انیمیشن ایرانی را یدک بکشد. باید دید این اثر در گیشه هم موفق خواهد بود یا هنوز مخاطبان ایرانی به انیمیشن‌های غیرکودکانه وطنی اقبال نشان نمی‌دهند.»

انتهای پیام