یادداشت/ دکتر غلامرضا محب زاده: قلعه ها محافظان فرهنگ و تمدن

پایگاه خبری تحلیلی هرمزبان – یادداشت – دکتر غلامرضا محب زاده:

در تاریخ آمده که کیخسرو بلاد ایران را در میان امراء خود تقسیم نمود و پادشاهی را به لهراسب تقدیم داشت، حکومت کرمان و مکران را به رستم پسر زال که همسر زال یعنی مادر رستم کولی بود تقدیم نمود.(1)

ابن اثیر می گوید گشتاسب که همان کیخسرو بوده به طرف کرمان و سیستان رفت و در کوهستانی به اعتکاف و عبادت مشغول گشت. طبق نگاه فردوسی رستم زال از همراهان آن طایفه و گروه بود.(2)

وزیری مورخ، اینگونه بیان داشته که کیخسرو گوشه گیری و عزلت را اختیار کرده و سلطنت و پادشاهی را به لهراسب پسرش تقدیم داشت. از طرفی آمده که کیخسرو کرمان و سیستان را به رستم داد.(3) البته یادآور می شوم وقتی سخن از کرمان می رود مقصود کرمان قدیم است که مکران تحت پوشش کرمان بوده و در واقع جزئی از کرمان به حساب می آمد حتی بندرعباس (بندر گمبرون) و مینا ب و رودان جزئی از کرمان بوده اند. در افواه مردم آمده که چاه قلعه بم را رستم حفر کرده است.

ما امروز وقتی به ارگ بم نگاه می کنیم این ارگ چون کشتی که حدود 2 و 3 کلیومتر طول و عرض آن است قرن ها و هزاره های بسیار نگهبان فرهنگ و تمدن مردم بوده است.

سخن از قلعه و تمدن و فرهنگ به میان آمد، ارگ بم که به عنوان بزرگ ترین قلعه قلمداد می شود دارای اذناب و احفاد و اولادی است که حافظ فرهنگ و تمدن مردم بوده اند از جمله این قلعه ها که در این نوشتار به طور اختصار تعدادی را نام می بریم
قلعه راین استان کرمان است که نگهبان فرهنگ مردم شهر راین و راه قلعه بم بوده است.

همچنین قلعه اردشیر و قلعه دختر کرمان محافظ تمدن و سنتها و راه ها بوده اند.

وقتی به طرف جیرفت می رویم و از تاریخ زیبای این منطقه جویا می شویم قلعه ای بنام قلعه سلیمانی جیرفت که پاسدار آداب و رسوم مردم جیرفت و محافظ راه میناب به راین و از آنجا به بم و باز به کرمان و خراسان بوده است به ما معرفی می شود.

به طرف جنوب وقتی طی طریق می کنیم به منطقه کهنوج به قلعه ضرغام می رسیم که نگهبان آداب و رسوم بوده و همچنین وقتی به دهستان مارز می رسیم که قلعه ای بنام قلعه راین وجود دارد ،نشان از تمدن پویا در این دهستان بوده و قلعه رمشک حافظ جان و مال و فرهنگ مردم در این نقطه بوده است یا مثلاً قلعه منوجان و قلعه سرتنگ پشت کوه و قلعه میناب و قلعه محموک (کلا مه مک)در اطراف توتنگ سرنی – هشت بندی و قلعه سندرک همه این قلعه ها محافظ فرهنگ و ادب و تمدن مردم بوده اند.

به بشکرد این گنج پنهان هنگامی که رهسپار می شویم یک قلعه زیبا بنام قلعه انگهران که در تاریخ از آن نام برده شده بر ما هویدا می گردد چقدر زیبا و چه تاریخ عظیمی از رشادت ها و مردان بزرگ را در خود جای داده است.

ما در این مقال فقط قصد معرفی قله ها نداریم بلکه دنبال بیان یک مطلبیم و آن اینکه امروز اگر ما سخن از تمدن و فرهنگ در میان مردم داریم. بیشتر این فرهنگها امانتهایی بوده که صاحبان و حافظان این قلعه ها برای ما به ارمغان گذاشته اند. حتی دوره ای از تاریخ این قلعه داران اقتصاد مردم خود را بر اساس درآمدهای این قلعه ها اداره می کردند مثلاً انوشیروان در افسانه ها هست وقتی دیوار دربند آذربایجان را ساخت حاکم قلعه دار کرمان، یعنی آذرماهان قسمت عمده مخارج آن را پرداخت و این ثروتی بود که از راه هند به دریای جنوب نصیب این قلعه داران می شد. علاوه بر مردم می توانستند به دیگران هم کمک کنند.

هر کدام از پادشاهان تاریخ که به قدرت می رسیدند چشم طمع به قلعه ها داشتند و برای دست یافتن به آن به لطایف الحیل به درون قلعه نفوذ می کردند و سپس آنرا فتح می نمودند.

قلعه امروز فرهنگی است که در میان مردم جاری و ساری بوده و متأسفانه در حال کمرنگ شدن است. به نظر می رسد قلعه داران امروز اهل قلم و بیان هستند که باید مقالات زیادی در این مورد بنگارند یا منبرهای زیادی را پیرامون فرهنگ و حفظ فرهنگ داشته باشند تا این فرهنگ دیرینه که در روستاها و بلاد به یادگار مانده است حفظ شود. یعنی آن بمی و راینی و کرمانی و جیرفتی و کهنوجی و مارزی و رمشکی و سندرکی و سرتنگی و بشگردی (انگهرانی) و مینابی به این باور برسد که همانگونه برای تبدیل جاده خاکی به آسفالت و اتوبان تلاش می کند برای حفظ قلعه ها و فرهنگ به جا مانده قرن ها باید تلاش نمایند. چرا که اگر قلعه (فرهنگ) از بین برود دیگر حیات و زندگی در روستاها و شهرها بی معنا خواهد بود.

ما و مجنون همسفر بودیم در دشت جنون
او به مقصدها رسید و ما هنوز آواره ایم

منابع
1-جغرافیای وزیری ص 184
2- همان ص 252
3-تاریخ کرمان ، وزیری ص 280
4-آفتابه زرین فرشتگان، پاریزی ص 66
5-چهل چراغ ، پاریزی