کمی از زیاد آستان سیدالکریم

به گزارش پایگاه خبری هرمزبان اخبار هرمزگان به نقل از محور خبرنگاران ایکنا، نبأ، اداره و مدیریت آستان حضرت عبدالعظیم(ع) به سبب ارزش زیاد آن و نیز افزایش روز افزون تعداد زوار و علاقه‌مندان از حساسیت ویژه‌ا‌ی بهره مند بوده و هست؛ ولی با تأسف توسعه و مدیریت آن در ادوار گذشته طبق اغراض انقلاب اسلامی صورت نمی‌گرفت، با توجه به نتیجه بررسی‌های به عمل آمده از سوی دفتر مقام معظم رهبری حول گزارش‌های واصله، معظم‌له آیت‌الله محمدی ری‌شهری را در 30 فروردین ماه سال 69 به سمت تولیت آستان مقدس حضرت عبدالعظیم(ع) و بقاع متبرکه منسوب به این آستان منصوب کردند.

  آیت‌الله محمدی ری‌شهری سریعا کار خود را بعد از نصب شروع کرد. وی که خود از اهالی شهر ری و در آن زاویه مقدس دیده به جهان گشوده هست اکثر از هر کس دیگری از موقعیت سیاسی، اجتماعی و مذهبی این شهر و نیز وضع آستان آگاهی داشت بویژه آنکه به صورت مقدماتی تحقیقات گسترده‌ای در مورد وضع موجود آستان انجام داده و وضع آنرا زیاد تأسف‌بار دیده بود.  بر همین اساس بعد از مطالعه اولیه و طراحی پروژه‌های مد نظر، با هدف ایجاد ابزارها مذهبی، فرهنگی و رفاهی برای زوار، بالا بردن سطح فرهنگی منطقه و ارج نهادن به مقام شامخ اهل بیت(ع)، طرح توسعه حرم از سال 1369 شروع گردید.

زیر بنای تقریبی طرح توسعه حرم 120 هزار متر مربع هست که در زمینی به مساحت 37 هزار متر مربع در حال احداث هست.  زائل شدن موقوفات آستان و به ثمن بخس رفتن موقوفات و اموال آستان، عدم وجود ابزارها مادی برای ایجاد تغییرات مد نظر و متناسب با نظرات مقام معظم رهبری، وجود مقابر و ابنیه نامناسب و ناهمگون با شأن و منزلت آستان که بعضاً با هدف سودجویی مادی ایجاد شده و… بخشی از مشکلات بسیاری بود که پیشروی تولیت آستان برای ایجاد دگرگونی و توسعه در حرم بود.  علی‌رغم وجود مشکلات مادی و موانع پیش‌رو نخستین تصمیم تولیت تازه آستان، توسعه حرم و بازسازی آن با طرح‌ها و برنامه‌های با نظم بود که با توجه به شرایط موجود و بعد از تحقیقات و پژوهش ها اولیه مهم‌ترین تغییرات مورد احتیاج آستان در قالب 5 اولویت کلیدی دربردارنده مورد ها زیر تعیین گردید:1. ایجاد ساختاری نوین برای تشکیلات اداری آستان2. فراهم نمودن راهکارهای قانونی، حقوقی و اجرایی برای انجام تحولات3. ایجاد رابطه با دستگاه‌های مسئول و جابه جایی شرایط نامطلوب موجود به مدیران عالی رده نظام و دستگاه‌های ذیربط برای بهره‌گیری از مساعدت‌ها و همکاری‌های آنان4. به کارگیری مشاوران مجرب و خبره با هدف تامین برنامه ای مناسب و جامع با توجه به نیازهای منطقه و پیشینه فرهنگی و تاریخی آن5. اجرای طرح مذهبی و ملی توسعه آستان مقدس. 

تغییرات آستان

 مجموعه موجود آستان در دوره استقرار تولیت تازه تنها 4000 متر مربع را در برداشت. با توجه به توسیع روز افزون زوار، بویژه در سال‌های بعد از برتری انقلاب و ضرورت افزایش فضای زیارتی و ابزارها رفاهی و فرهنگی برای زوار طرح بزرگ ملی ـ مذهبی توسعه آستان مقدس و دیگر طرح‌های جانبی شروع گردید. این طرح در زمینی به پهنه 60 هزار متر مربع و در مجموع زیربنای 120 هزار متر مربع و شعاع 200 متری حرم به اجرا درآمد. 

 اولین بررسی‌ها نشان از وجود مشکلات زیاد زیاد و مسیر طولانی بازسازی و توسعه حرم داشت. عدم توسعه شبکه پیاده‌روها، سواره‌روها، ابزارها حمل و نقل، نبود جایگاه ها مناسب فرهنگی، هنری و آموزشی متناسب با نیازهای مردم شهر و زوار، نبود خدمات شهری مناسب از قبیل پارکینگ، زائرسرا، فضای تفریحی، فرسودگی بافت مسکونی حرم، عدم تطابق مجموعه حرم و بافت اطراف آن با توسعه نامتعادل شهری که نزدیک به نیم میلیون نفر را در خود جای داده و … منحصرا بخشی از مشکلات موجود بود.  بر اساس وجود همین مشکلات بود که احیا و بازآفرینی جایگاه حرم مطهر بعنوان مرکز و پایگاه معنوی و فرهنگی که در طول رژیم گذشته از بین رفته بود، ایجاد قطب و مرکز علمی، دانشگاهی با تأسیس دانشکده علوم حدیث و توسعه آن بعنوان دانشگاه حدیث و پرورش محدثان و محققان در امر حدیث، توسعه فرهنگ اسلامی و نشر معارف تشیع با احداث حوزه‌های علمیه و مجتمع‌های آموزشی، بالا بردن فرهنگ عمومی شهر ری  و جنوب تهران از مسیر احداث کتابخانه، موزه و مرکز نجوم و … عرضه خوب تر خدمات رفاهی و پزشکی به زوار حرم مطهر و مجاوران با توسعه درمانگاه و احداث دارالشفاء، ایجاد طرح تعاون با مومنین و … در دستور کار جای گرفت.

  اولین قدم برای توسعه حرم، خریداری جایگاه ها و منازل اطراف حرم بویژه منازلی بود که به مقبره‌های خانوادگی و یا قبرستان‌های خصوصی مبدل شده بود، ساخت بناهای تازه و پی‌ریزی بناها به سبب وجود قبور مکرر مشکل زیاد بزرگی بود که با جابه‌جایی قبور با محافظت حدود شرعی انجام گردید. مشکل اقتصادی برای انجام این امور و کافی نبودن نذورات، موقوفات و درآمدهای آستان برای انجام چنین پروژه‌های مهمی باعث گردید، معاونت اقتصادی آستان تأسیس و این معاونت با دریافت وام‌های قرض‌الحسنه و انجام امور اقتصادی و نیز مساعدت گرفتن از خیران هزینه‌های مورد احتیاج را تأمین کند. البته ناگفته نماند که این معاونت در دولت دهم با بی‌مهری‌هایی رو به رو و بعضی از مقام های در دولت گذشته فشارهایی بر آن وارد کردند که باعث به تعطیلی کشانده شدن این معاونت و واگذاری شرکت‌های تابعه آن به ستاد اجرایی دستور امام(ره) گردید. 

 عدم دریافت هیچ گونه بودجه دولتی از ویژگی‌های مدیریت آستان حضرت عبدالعظیم(ع) هست که علی رغم این مسئله، تمام توسعه‌های برنامه‌ریزی شده پژوهشگر شده ‌است.  آغاز و استمرار اجرای پروژه‌های توسعه آستان بدون کمک‌های مالی دولتی و در بعضی از برهه‌های زمانی با دست تهی و با تکیه به کرامت سید الکریم(ع) و امامزادگان مجاور وی و نیز همت مدیران به حدی قایل ملاحظه بود که باعث تمجید و تعجب آیت‌الله رفسنجانی(رئیس جمهور وقت در نخستین سال‌های شروع پروژه‌ها) گردید. 

16  16 پروژه کلیدی و 5 پروژه فرعی مسیولیت تشریح شده برای اجرای طرح توسعه آستان بود.16 16 پروژه کلیدی دربردارنده: ساخت چندین شبستان و رواق و ملحق شدن آنها به شبستان‌های قبلی با هدف افزایش گنجایش حضور زوار، ایجاد مصلی به مساحت هفت هزار متر مربع در شرق حرم امامزاده حمزه(ع) همراه با صحن و ابزارها جانبی، احداث ساختمان اداری آستان(دارالتولیه)، احداث صحن تازه ای در جنوب حرم امامزاده حمزه(ع) و صحن امامزاده طاهر(ع) در قسمت شمالی مجموعه، ساخت تخت‌گاه‌ها، راهروها و بست‌های جنوبی و شمالی، تجهیز و توسعه کتابخانه آستان و احداث مکان تازه ای که گنجایش 100 هزار جلد کتاب داشته و به کلیه وسائل مدرن و مدرن اطلاع رسانی مجهز باشد، ایجاد دارالضیافه برای پذیرایی از زوار، احداث دانشگاه علوم حدیث، بازسازی و توسعه حوزه علمیه برهان، احداث سالن اجتماعات، همایش‌ها و کنفرانس‌ها، احداث ساختمان تازه موزه، احداث وضوخانه‌ها و سقاخانه‌های مکرر، ایجاد سامانه تأسیسات و موتورخانه مرکزی، احداث خیابان 20 متری در گرداگرد حرم مطهر که از چهار جهت جغرافیایی بتوان از مسیر بلوارهایی به آسانی به حرم راه یافت، احداث صندوق قرض الحسنه و احداث بازار تازه هست. 

 و در بخش پروژه‌های فرعی نیز: ایجاد مجموعه مدرسه ها حکمت، حسینیه اثنی عشری، مسجد بافقی، حسینیه قرائت قرآن و احداث واحدهای مسکونی بعنوان پروژه‌های فرعی و در قالب پروژه‌های خارج از شهر ری، ایجاد مؤسسه فرهنگی دارالحدیث در شهر قم و زیارت کننده سرای کوثر در مشهد طراحی گردید.  احداث رواق بین‌الحرمین از میان تمامی طرح‌های مطرح برای توسعه حرم، توسعه رواق‌ها و شبستان‌ها نخستین و ضروری‌ترین اقدام بود چرا که صحن‌های موجود کفاف خیل زوار که روز به روز نیز بر تعدادشان افزوده می‌شد را نداشت.

پس در نخستین اقدام رواقی با عنوان بین‌الحرمین ایجاد گردید که برای نخستین بار سه حرم حضرت عبدالعظیم(ع)، حضرت حمزه(ع) و حضرت طاهر(ع) را به هم وصل کرد. ساخت این رواق در سال 1371 شروع و در سال 1373 با زیباترین هنرهای ایرانی اسلامی دربردارنده آیینه کاری، سنگ کاری، گچ‌بری، کاشی کاری و … به انتهاء رسید. 

 ساخت رواق امامزاده حمزه(ع)یکی دیگر از رواق‌‌های احداثی در طرح توسعه، ساخت رواقی در جنوب حرم امامزاده حمزه(ع) بود. این امامزاده پیش از توسعه، فضایی زیاد تنگ و کوچک داشت که اصلا و ابدا امکان بهره‌برداری مناسب از مقبره وی فراهم نبود و تنگی آن مشکلاتی را برای زوار فراهم کرده بود. طرح توسعه عملیات اجرایی رواق امامزاده حمزه(ع) از سال 1371 شروع و تا فروردین ماه سال 1375 با انجام آخرین مرحله کاشی‌کاری به اتمام رسید.  همچنین به موازات اجرای پروژه رواق بین‌الحرمین در سال 1371، عملیات اجرایی رواق امامزاده طاهر(ع) نیز شروع گردید. بقعه امامزاده طاهر نیز مثل امامزاده حمزه از فضای کوچکی بهره مند بود، بنابراین عملیات احداث رواق بزرگ شروع گردید که برای این کار ابتدا زمین‌های اطراف حرم آزاد و عملیات ساخت رواق تا سال 1374 به انتهاء رسید. بخشی از این رواق نیز بعنوان شبستان زنانه در سال 1375 مورد بهره‌برداری جای گرفت. تعویض و بازسازی کاشی‌های کهنه گنبد حرم امامزاده طاهر(ع) و آیینه‌کاری داخل مرقد از دیگر اقداماتی بود که در این بخش ارزشمند از حرم انجام شد.ساخت رواق ابوالفتوح رازیساخت رواق ابوالفتوح رازی بر روی قبر ابوالفتوح رازی و ساخت رواق اسماعیل رضایی بعنوان سومین و چهارمین رواق بعنوان بخش اول طرح توسعه در روز دهم خرداد 1374 با حضور ریاست جمهور وقت (آیت‌الله هاشمی رفسنجانی) بازنمایی گردید. 

 ساخت مصلی بزرگ ری در طرح توسعه حرم مطهر، ایجاد یک مصلی بزرگ برای اقامه نماز جمعه و سایر مناسبت‌ها پیش‌بینی شده بود، ساخت این مصلا به سبب نبود هیچ مکانی برای برپایی مراسم‌های بزرگ در ری از ارزش ویژه‌ای بهره مند بود. عملیات اجرایی این نمازگاه با زیربنای 8230 متر مربع در دو طبقه از اردیبهشت 1372 شروع گردید. در ساخت این بنا معماری ایرانی ـ اسلامی با دقت و توجه ویژه‌ای به کار گرفته شده و از انواع هنرهای معماری اسلامی در ساخت آن بهره گرفته شده هست. این پروژه در سال 1375 هم زمان با میلاد امام حسن مجتبی(ع) بازنمایی گردید.دارالتولیه در دوران رژیم گذشته، برای استقرار تولیت آستان و نیز امور اداری و مسائل مدیریتی، دارالتولیه‌ای در ضلع غربی آستان وجود داشت، اما این ساختمان از یکسو کهنه شده بود و از جانب دیگر، از فضای لازم و مناسب برای استقرار معطوف تشکیلات متفاوت اداری تازه بهره مند نبود. بنابراین این ساختمان خراب کردن و ساختمان تازه احداث گردید.  ساخت صحن مصلیبزرگ‌ترین صحن مجموعه، صحن مصلی هست که در قسمت شرقی حرم حضرت عبدالعظیم(ع) قرار گرفته هست. مکان صحن مصلی همان صحن قدیم «باغچه علی جان» بود که در مهر ماه سال 1372 عملیات اجرایی آن شروع گردید.

دو سال بعد عملیات نازک‌کاری این طرح بزرگ شروع گردید و این صحن از مسیر زیرگذری با صحن عتیق مربوط و رواق‌های اطراف صحن نیز در این سال 1375 به بهره‌برداری رسید.  مزین کردن بخش‌های متفاوت آستان به آیات قرآن کریم، اسماء الله و احادیث من جمله خطبه بدون الف و خطبه بدون نقطه حضرت علی(ع) از کارهای ارزشمندی هست که طی طرح توسعه حرم به آن توجه ویژه‌ای شده هست.  توسعه حرم مطهر حضرت عبدالعظیم(ع) برنامه ای هست که صرفاً محدود به ساخت و ساز و توسعه فیزیکی نیست لکن توجه به ساخت جایگاه ها علمی و دانشگاهی از اهم این طرح‌ شمرده می‌‌شود.

مهم‌ترین بخش پروژه توسعه معنوی و علمی آستان 

منحصر به فردترین دانشگاه قرآن و حدیث در جهان تشیع از جمله مهم‌ترین بخش پروژه توسعه معنوی و علمی آستان ایجاد دانشکده علوم حدیث و دانشگاه قرآن و حدیث(پردیس تهران) بود. دانشکده‌ای که بتواند همگام و همانند سایر دانشکده‌های عصر حاضر، در سوژه ای خاص و منحصر به فرد یعنی علم حدیث دانشجوهای علاقه‌مند را تربیت کند. در نظام آموزشی کشور علم حدیث تنها در بخشی از جایگاه ها بعنوان یک گروه تخصصی و نه زیادتر از آن مورد توجه بوده هست، اما با اهتمام و اهتمام جدی تولیت آستان که خود در حدیث‌شناسی از رجال و متخصص ها هست، به تعلیم علم حدیث تا حد ایجاد دانشکده‌ای مخصوص، توجه گردید.

تربیت دبیران و مربیان متخصص در علوم حدیث و معارف دینی، تربیت محققان و کارشناسان در راستای پژوهش ها و تحقیقات اسلامی شاخه مربوط به علوم حدیث، تربیت مبلغان معارف اسلامی برای داخل و خارج کشور و تأمین نیازمندی‌های خانه‌های فرهنگ جمهوری اسلامی و … من جمله اغراض تأسیس این دانشکده هست. البته نباید هرگز از نظر دور داشت که هدف کلیدی تأسیس دانشکده علوم حدیث در کنار مرقد حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) گرامی داشت مقام علمی و حدیثی وی هست. عملیات احداث دانشکده علوم حدیث از تابستان 1373 شروع و بعد از سه سال به بهره‌برداری رسید. البته مرحله دوم اجرای عملیات دربردارنده: نوسازی و … تا انتهاء 1378 تکمیل و با حضور ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام بازنمایی گردید.  پروژه سالن اجتماعات دربردارنده دو تالار همکف(تالار شیخ صدوق(ره)) و زیرزمین (تالار شیخ کلینی(ره)) با هدف ساخت مکانی برای برپایی گردهمایی‌ها، سمینارها و برنامه‌های آستان مقدس و مؤسسات منسوب و نهادها، اداره‌ها و وزارتخانه‌ها و … نیز بخش دیگری از طرح توسعه حرم بود که ساخته و مورد بهره‌برداری جای گرفت. 

 صحن امامزاده طاهر(ع)صحن امامزاده طاهر(ع) در قسمت شمالی مجموعه و در ضلع شرقی حرم و در محل صحن قدیمی آن قرار دارد که مساحتی حدود 700 متر مربع را به خود اختصاص داده هست. عملیات اجرایی این طرح از سال 1373 شروع گردید و تا انتهاء سال 1374 بخش عمده‌ای از ضلع غربی نازک‌کاری و در سال بعد نیز کاشی‌کاری آن به انتهاء رسید و سر انجام بعد از سنگ‌فرش و … در انتهاء سال 1378 مورد بهره‌برداری جای گرفت و در ضلع شرقی این صحن، پروژه درمانگاه (دارالشفای کوثر) و پروژه‌‌های تختگاه به اجرا درآمد.  تختگاهی برای استراحت زائران در دو طرف صحن امامزاده طاهر(ع) فضاهای خاصی بعنوان استراحتگاه و سفره‌خانه موردنظر داشته شده هست که این ساختمان‌ها به تختگاه نامیده شده و دارای سه سالن 50 متری هست که خانواده‌ها، گروه‌ها و هیئت‌های متفاوت که از شهرهای دور به آستان مشرف می‌شوند می‌توانند در این مکان‌ها استراحت کنند. 

ساخت بست‌هایی که هیچ حاکمی در آن قدرت ندارد 

 به قسمت‌های ورودی مجموعه حرم‌های مطهر «بست» گفته می‌شود. این بست‌ها علاوه بر آنکه راه ورودی حرم‌ها هست، در انسجام و سازماندهی و ساده سازی گذر و مرور زوار نقش پر رنگی دارد. علاوه بر آن به موقع مراسم‌های متفاوت مثل اعیاد و عزاداری‌ها و ازدحام اکثر از حد زوار، می‌تواند محل شایسته ای برای اجتماع مردم باشد.  وجه تسمیه بست برای اینچنین مکان‌ها، این بوده که بعضی برای محافظت خود از گزند مأموران حکومتی و در واقع برای تأمین امنیت خود در این مکان‌ها بست می‌نشستند تا کسی را یارای تجاوز به آنها نباشد. از قدیم‌الایام حرم حضرت عبدالعظیم(ع) نیز بعنوان بست مطرح بوده و مجرمان اگر به آنجا پناه می‌بردند عاملان حکومتی قادر به خارج کردن آنها از بست نبودند. تا پیش از طرح توسعه، آستان دارای مکان ورودی بعنوان بست نبود. در طرح توسعه موخر برای این مجموعه دو بست در سمت جنوب و شمال آستانه موردنظر داشته گردید تا زوار از آن مسیر به حرم‌های مطهر راه‌یابند. هر یک از این بست‌ها اکثر از هزار متر مربع زیربنا را به خود اختصاص داده هست. 

ری و آستان برای نخستین بار مالک موزه گردید

   آستان مقدس و شهر ری  تا سال 1373 بدون موزه بود و مجموعه آثار نفیس در خزانه حفظ می‌شد. در بهمن ماه سال 1373 به همت آیت‌الله ری‌شهری تولیت آستان حضرت عبدالعظیم(ع) سالنی در صحن باغ توتی جهت عرضه آثار اختصاص یافت که پذیرای انبوه کثیری از زوار علاقه‌مند بود.  دو سال بعد با اجرای بخشی از طرح توسعه حرم مطهر، محل موزه به صورت موقت به ساختمان دیگری جابه جا گردید که بعد از تکمیل ساختمان فعلی به پهنه سه هزار متر مربع، ساختمان موزه در سه طبقه در سال 81 دو مرتبه فعال شدن گردید. 

دارالشفای کوثر 

 با اجرای طرح توسعه آستان مقدس حضرت عبدالعظیم(ع) احداث دارالشفای کوثر با زیربنای شش هزار و 500 متر با هدف ساخت یک پلی‌کلینیک تخصصی و فوق تخصصی خیریه برای عرضه خدمات بهداشتی و درمانی به زوار و نیازمندان در دستور کار جای گرفت و دارالشفای کوثر با بخش‌های آزمایشگاه، بهداشت خانواده، بهداشت محیط، پزشک عمومی، تزریقات و پانسمان، داروخانه، رادیولوژی، سونوگرافی، اتاق عمل، واکسیناسیون و کلینیک‌های تخصصی ارتوپدی، قلب و عروق، ارولوژی، اطفال، اعصاب و روان، تخصصی پوست، جراحی، چشم، داخلی، دندانپزشکی، خانم ها و زایمان، گوش، حلق و بینی و طب فیزیک بازنمایی گردید.

 کتابخانه منحصر به فرد ری

این کتابخانه با زیربنای دو هزار و 300 متر مربع احداث شده هست و برای آن بخش‌هایی مثل مخازن کتاب، سالن‌های مطالعه، سالن نمایش کتاب‌ها و مجله‌های نفیس و … ساخته شده هست. این کتابخانه به سبب استفاده از روش خاص ارجاع‌دهی به کتاب و فهرست‌نویسی مخصوص، بخشی از کتابخانه‌های منحصر به فرد در جهان شمرده می‌شود.

  نبود مکان شایسته ای برای تغذیه زوار حرم باعث گردید دارالضیافه(مهمانسرا) در ضلع شرقی مجموعه آستان مقدس با زیربنای نزدیک به سه هزار متر مربع و در دو طبقه احداث گردد. حیاط شیخ ابوالفتوح رازی نیز بین صحن‌های مصلی و امامزاده حمزه ساخته گردید و کاشی‌کاری زیبایی با طرح‌های اسلیمی و لاجوردی در ساخت آن به کار رفت. 

ساخت ضریح تازه امامزاده طاهر(ع)

 بر مرقد امامزاده طاهر ضریحی فولادی در عصر ناصری نصب شده بود. در طرح توسعه حرم ضریحی از جنس برنج، مس، نقر و آب‌طلا ساخته و در روز مباهله(اسفند ماه سال 1380) بر روی قبر مطهر نصب و پرده برداری گردید.

ایجاد مجموعه مدرسه ها حکمت

کم بودن فضای آموزشی بویژه برای دانش‌آموزان مستعد همیشه یکی از محرومیت‌های قایل ملاحظه جنوب تهران و شهر ری شمرده می‌شد. مجموعه مدرسه ها حکمت با هدف برطرف این معضل بزرگ در بخشی از زمین‌های موقوفه آستان در سال 1375 شروع گردید که مرحله اول، دوم و سوم این مجتمع در مقطع ها پیش‌دبستانی، دبستان پسرانه، پیش دبستانی و دبستان دخترانه بعد از 5 سال به بهره‌برداری رسید. 

بازار بزرگ ری 

 از دیر باز در کنار مجموعه‌های آرامگاهی و حرم‌های مطهر به لحاظ پذیرش تعداد بسیاری از زوار و علاقه‌مندان جایگاه ها تجاری ایجاد می‌شد. آستان حضرت عبدالعظیم (ع) نیز از دیرباز دارای بازار بود اما بازار قدیمی حرم که محل ورود به آستان نیز شمرده می‌شد به سبب گنجایش محدود و بافت سنتی نمی‌توانست پاسخ‌گوی احتیاج زوار باشد بر همین اساس در ضلع غربی مجموعه احداث بازاری متناسب با جمعیت روز افزون برنامه‌ریزی گردید. عملیات اجرایی این بازار در سال 1373 شروع و بعد از برطرف مشکلات عدیده‌ای من جمله وجود چاه‌های آب و آبگرفتگی‌ها و… این بازار در سال 1377 به بهره‌برداری رسید و مغازه‌های آن بعنوان موقوفات به کرایه مستأجران درآمد. 

نخستین مجموعه مستقل حدیث پژوهشی در جهان تشیع 

 مؤسسه علمی ـ فرهنگی دارالحدیث در جهت ساماندهی احادیث و ترویج معارف حدیثی بعنوان نخستین مجموعه مستقل حدیث پژوهشی در جهان تشیع، در مورد حدیث و مسائل مربوط به آن فعالیت می‌کند. این مجموعه در سال 1374 در شهر شهر قم با پیام مقام معظم رهبری و مدیریت آیت‌‌الله محمدی ری‌شهری با اسم مرکز تحقیقات دارالحدیث رسما شروع به عملکرد.

ساخت حسینیه اثنی عشری، مسجد بافقی، زیارت کننده سرای کوثر در مشهد مقدس و احداث واحدهای مسکونی از دیگر پروژه‌های انجام شده در طی 25 سال فعالیت تولیت آستان حضرت عبدالعظیم(ع) هست.  پروژه‌های در دست اجرا ساخت ضریح تازه حرم مطهر حضرت عبدالعظیم(ع)، انجام پروژه شبستان امام خمینی(ره)، پروژه خوابگاه دانشجویی، پروژه پاساژ حضرتی، پروژه ابوالفتوح رازی (جهت مبدل صحن به شبستان و ملحق شدن به حرم)، استفاده از سامانه GIS و دریافت و ارزیابی بعضی از سندهای قدیمی موقوفات آستان مقدس و … نیز من جمله طرح‌های در دست اقدام و اجرای آستان شمرده می‌شود. 

 توسعه فرهنگ و علم در آستان سید الکریم

 ارائه خدمات علمی و فرهنگی بخش مهمی از فعالیت‌هایی بود که سال‌ها مورد غفلت قرار گرفته بود که با روی کار آمدن تولیت تازه و با احداث مرکز تعلیم قرآن که سالیانه اکثر از چهار هزار نفر در آن آموزش‌‌های مربوط به قرآن را دریافت می‌کنند، بخشی از این لطمه ارزشمند مرتفع گردید. این مرکز از سال 1369 فعالیت‌های خود را شروع و تا الان استمرار بخشیده هست.  برگزاری محافل انس با قرآن کریم(ویژه برادرهای و خواهران)، اجرای طرح ندای ملکوت(اجرای زنده قرآن و اذان)، برپایی مداوم پیکارهای محافظت و قرائت قرآن، برپایی پیکارهای اینترنتی به مناسب‌های مذهبی و فرهنگی متفاوت، برپایی جزء‌خوانی قرآن کریم، تعلیم قرآن به خردسالان در مهد قرآن آستان و … من جمله کارهای ترویجی و فرهنگی آستان طی 25 سال موخر بوده هست.  متأسفانه لازم هست اذعان کرد که انجام فعالیت‌های پژوهشی در قریب به اتفاق آستان‌های مقدس کشور مورد غفلت شدید قرار گرفته هست اما در آستان حضرت عبدالعظیم توجه به این ارزشمند یک اصل و اولویت هست.

پژوهش و تدوین طرح تعلیم علمی قرآن با عنوان «اقرأ»، مجلد حضرت پیامبر(ص) در قرآن، مجلد امام علی(ع) در قرآن، جزوه بینات، مجلد محافظت نامه و … من جمله طرح‌های پژوهشی قرآنی در آستان بوده هست.  آموزش مجازی روخوانی قرآن، تولید لوح‌های فشرده و برنامه‌های قرآنی مناسب، تامین لوح فشرده قرائت‌های اساتید معروف قرآن، برپایی دوره‌های مکرر و متفاوت قرآنی(قرائت، محافظت، مفاهیم و …) ) برای همه گروه‌های سنی، برپایی جشن تکلیف و جشن ازدواج، برپایی برنامه‌های معرفت زیارت مخصوص گروه‌های بازدیدی، تکریم حجاب و برپایی کلاس‌های آموزشی متنوع برای زوار از دیگر فعالیت‌های فرهنگی مداوم آستان طی 25 سال موخر بوده هست.  تأسیس حوزه علمیه خواهران و برادرهای در جوار حرم حضرت عبدالعظیم(ع)، تأسیس پژوهشگاه قرآن و حدیث، راه‌اندازی انتشارات آستان که منسوب به مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث هست و موفق به انتشار هزاران عنوان کتاب طی سال‌های موخر شده هست، راه‌اندازی مرکز نجوم و علوم نوین با محور آموزشی، پژوهشی و ترویجی که خود این مرکز نیز موفق به انتشار کتاب‌های ارزشمندی در این حوزه شده هست از فعالیت‌های خاصی هست که در کمتر آستان مقدسی به آنها توجه می‌‌شود.  و سر انجام آنچه گفته گردید کمی از زیاد آستان سیدالکریم بود.